W maju 2026 r. rząd zapowiedział zmiany, które mają uprościć współpracę z organizacjami pozarządowymi i ograniczyć formalności przy zlecaniu zadań publicznych. Dla fundacji i stowarzyszeń oznacza to mniej biurokracji, ale kluczowe będą nowe limity i zasady współpracy. Otrzymane deklaracje są punktem wyjścia do dyskusji o tym, co realnie może zyskać trzeci sektor, który funkcjonuje między grantami, konkursami i rosnącymi wymaganiami sprawozdawczymi. W praktyce nie chodzi o jedną wielką reformę dotacji, lecz o serię zmian, z których tylko część dotyczy bezpośrednio NGO.
Perspektywy dla fundacji
Rada Ministrów przyjęła projekt zmian w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a komunikat rządowy wprost mówi o tym, że można spodziewać się „mniej biurokracji i więcej wsparcia”. Najważniejsza zmiana dla fundacji i stowarzyszeń polega na tym, że przy realizacji zadań publicznych obowiązek wniesienia wkładu finansowego ma zostać zniesiony, a podstawą współpracy ma być przede wszystkim wkład osobowy lub rzeczowy. Rząd podnosi też limity zlecania zadań lokalnych i regionalnych, w tym maksymalną kwotę dofinansowania zadania lokalnego lub regionalnego z 10 tys. zł do 20 tys. zł oraz łączną dotację dla jednej organizacji w roku z 20 tys. zł do 40 tys. zł.
Łatwiejszy start dla NGO
Dla fundacji i stowarzyszeń to dobra wiadomość, ale tylko częściowa. Zmiany mają ułatwić start mniejszym organizacjom, które wcześniej odpadały na etapie wkładu własnego, a więc nie z powodu słabych pomysłów, lecz z braku płynności. Jednocześnie uproszczenie nie oznacza automatycznego wzrostu dostępności wszystkich środków, bo nadal trzeba będzie wykazać cel publiczny, efekty działań i zgodność projektu z regulaminem. W praktyce większą szansę zyskają organizacje, które potrafią szybko przygotować ofertę i dobrze opisać wkład wolontariacki i rzeczowy oraz rezultat społeczny.
Programy otwarte
Dla fundacji i stowarzyszeń szczególnie ważne są konkursy i nabory, które nie są klasycznymi dotacjami „na działalność”, lecz finansują rozwój usług, poradnictwa, edukacji i działań środowiskowych. Narodowy Instytut Wolności prowadzi nabory w programach, w których beneficjentami mogą być takie organizacje zwłaszcza w obszarze poradnictwa i wsparcia instytucjonalnego. Z kolei komunikaty Ministerstwa Funduszy pokazują, że część konkursów w 2026 r. obejmuje organizacje pozarządowe jako wnioskodawców lub partnerów, szczególnie tam, gdzie chodzi o kompetencje, klimat, lokalne usługi i działania społeczne. To ważne, bo NGO mogą korzystać nie tylko z „funduszy dla trzeciego sektora”, ale także z programów projektowych otwartych na szersze konsorcja.
Granty na inwestycje
W przekazie medialnym mocno wybrzmiewa temat większych pieniędzy na inwestycje i wsparcie rozwoju. Portal Bankier.pl opisuje rządowy program wsparcia inwestycji do 2035 r., skierowany przede wszystkim do przedsiębiorców, z grantami na inwestycje, miejsca pracy, deep tech i rozwój regionalny. To pokazuje ogólny trend: państwo chce kierować środki do projektów strategicznych, innowacyjnych i mierzalnych. Dla fundacji i stowarzyszeń oznacza to potrzebę większej specjalizacji, bo pieniądze będą częściej trafiały do podmiotów, które umieją wejść w partnerstwa i dowieźć konkretny rezultat.
Potencjał fundacji
Największy potencjał dla fundacji i stowarzyszeń w 2026 r. widać w czterech obszarach: poradnictwo i usługi społeczne, edukacja i kompetencje, klimat i środowisko oraz projekty partnerskie z samorządem lub biznesem. W praktyce dotacje i stowarzyszenia powinny monitorować nie tylko programy typowo „obywatelskie”, ale też konkursy gospodarcze i regionalne, bo część z nich dopuszcza organizacje pozarządowe jako partnerów merytorycznych. To szczególnie ważne dla organizacji lokalnych i branżowych branżowych, które mogą wnosić know-how, terenowy zasięg i relacje z beneficjentami końcowymi.
Kluczowe kryteria dotacji
Organizacje pozarządowe powinny przygotować prosty przegląd gotowości: czy mają w zasięgu osoby lub firmy do pisania wniosków, czy potrafią wykazać wkład osobowy, czy mają partnerów, czy są obsługiwane przez biuro rachunkowe obsługujące fundacje i stowarzyszenia oraz czy ich cele statutowe pasują do nowych naborów. Warto też na bieżąco śledzić komunikaty rządowe, bo to właśnie one będą wyznaczać kierunek zmian w systemie dotacji i współpracy z fundacjami i stowarzyszeniami. W 2026 r. przewagę zyskają nie największe, ale najlepiej uporządkowane organizacje, które umieją szybko przekształcić misję w projekt zgodny z regułami finansowania.
Zobacz także:
